Borgercompagnie in beeld

BORGERCOMPAGNIE

Het werk heeft geresulteerd in de website www.borgercompagnie-

huizen.nl met een schat aan informatie. Hulp van Willem Bos werd ingeroepen omdat Jaap en Koos vastliepen richting de Sappemeerster kant.

Jaap van Essen begon in 2000 met het verzamelen van oude foto’s en ansichtkaarten van boerderijen, winkels en huizen. Vanwege gezondheidsredenen was hij thuis komen te zitten en zocht naar een daginvulling. Die was niet moeilijk te vinden. Zo kreeg hij genoeg tijd voor het beschrijven van het oude Borgercompagnie. Uit zijn verzameling van oude foto’s en ansichtkaarten kon hij de huizen en leefomgeving van het 10 kilometerslange lintdorp reconstrueren.

Het was de basis in 2001 voor het uitgeven van het boek: ‘Borgercompagnie, van boven naar beneden’. De titel van het boek geeft aan waar het aanvangt, van het Wildervankster deel van Borgercompagnie naar Veendam, Muntendam en verder door het deel van Sappemeer. Het boek is niet meer verkrijgbaar, maar is wel digitaal te bekijken als onderdeel van de website borgercompagnie.eu.

Koos Gräper had halverwege de jaren 90 voor zijn eigen onderzoek de bevolkingsregisters en gezinskaarten doorgespit van Sappemeer, Muntendam, Veendam en Wildervank vanaf het begin van de bevolkingsregisters in 1850. Voor de nieuwe website is de grens getrokken bij 1890. Verder terug zit toch niet meer in het collectief geheugen. Gräper was heel nieuwsgierig naar de bewoningsgeschiedenis van Borgercompagnie. Van daaruit was in 2010 de hierboven genoemde website borgercompagnie.eu online gekomen over de bewoningsgeschiedenis.

“Als uitvloeisel van die website heb ik gedacht om ook iets met de huisnummergeschiedenis te gaan doen”, legt Gräper zijn motivatie uit voor borgercompagnie-huizen.nl. “Want de huizen in Borgercompagnie hebben een aantal keren een hernummering ondergaan. In de eerste plaats omdat er huizen werden gebouwd tussen de oorspronkelijke oude boerderijen en de boerenarbeiderhuisjes. Een andere reden was dat er steeds meer tussennummers kwamen met toevoeging A en dergelijke”.

“Maar de allerbelangrijkste reden was dat er destijds voor oktober 1970 nog sprake was van vier gemeenten. Sappemeer, Muntendam, Veendam en Wildervank waarover Borgercompagnie in administratief opzicht onderverdeeld was. Met elk hun eigen huisnummers. Zo kwamen huisnummers meerdere keren voor. Daarbij hadden de huizen ook eerder meerdere keren een hernummering ondergaan, waardoor het erg verwarrend was in welk huis een gezin heeft gewoond. De gemeentelijke administraties waren ook niet allemaal even nauwkeurig waardoor het soms giswerk was wie waar woonde”. Tijdens de laatste hernummering van 1970 werden de huisnummers vanaf Borg Welgelegen door heel Borgercompagnie doorlopend genummerd.

Voor de eerdere website over de bewoningsgeschiedenis zocht Gräper in 2014 samenwerking met Van Essen. De oude foto’s van boerderijen, huizen en winkelpanden werden toen aan de website borgercompagnie.eu toegevoegd. De sites zijn samen met het fotoboek van Jaap aan elkaar gelinked. Hun gezamenlijke inspanningen heeft een compleet beeld opgeleverd. Maar voor de nieuwe website was het uitzoeken van de geschiedenis van de huidige huisnummers door de huisnummerverwarring een heel karwei.

Postbode Anjo Bult had in de jaren 60 en 70 geen last van verwarring met meerdere gelijke huisnummers. Hij kende ook iedereen. Een kaartje uit Canada met de adressering “aan Willem en Zwaantje bij de brug” was al voldoende. De post voor heel Borgercompagnie verliep nog via “post Sappemeer”. Tijdens zijn ronde over die 10 kilometer kreeg Anjo ook vaak koffie aangeboden. Voor ouderen in het dorp nam hij ook geld mee van het postkantoor. Hij kreeg dan de cheque mee en wisselde het voor hen in. Zijn beloning van de mensen was steevast een sigaar. Ook nam Anjo poststukken mee om op de post te doen.

Sinds halverwege de 19e eeuw bestaat er een officieel systeem van straatnamen en huisnummers, maar in veel plaatsen werd dat niet strikt toegepast, en zeker niet waar het Borgercompagnie betreft: daar werden dus wijkletters en nummers gebruikt. Borgercompagnie had voor het huisnummer een wijkletter dat voor elke gemeente verschillend was. De wijkletter voor het Wildervankster deel was J, en voor het Veendammer deel U. Muntendam had H en Sappemeer de letters G en C.

Jaap en Willem zijn beide in Borgercompagnie geboren en getogen, en kennen elkaar al van school. Koos is van origine een Amsterdammer. Tijdens zijn studietijd in Groningen leerde hij zijn vrouw Jakoba uit Veendam kennen. Beiden wonen sinds 1966 in Borgercompagnie en hebben in 1970 de brief van de gemeente Veendam in de bus gehad over hun huisnummerwijziging. Op deze manier was zijn nieuwsgierigheid gewekt. “Maar het was ook uit gezelligheid. Onze bijeenkomsten, zijn niet alleen leerzaam, maar ook heel gezellig”.

Voor de geschiedenis van verder terug dan 1850 moet men naar de Groninger Archieven.